Đọc Thử: 📝 Ghi Chép Từ Thực Tế Công Việc #2: Nhìn Lại Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp 🚂

Mục lục

  1. Lịch sử những cuộc cách mạng của nhân loại

  2. Khởi đầu của Cách mạng Công nghiệp

  3. Từ thợ cắt tóc đến chàng trai mỏ than, ai cũng có thể trở thành nhân vật chính

  4. Nhìn Cách mạng Công nghiệp qua tốc độ tăng trưởng kinh tế

  5. Tài năng và tính cách

  6. Những đường ray nối dài mãi về phía trước

  7. Lời kết

Lịch sử những cuộc cách mạng của nhân loại

Bạn có biết trong lịch sử nhân loại đã có bao nhiêu cuộc “đại cách mạng” làm thay đổi hoàn toàn cách con người nhìn nhận thế giới không?

Chúng ta cùng điểm qua một chút nhé!

1. Cách mạng Nhận thức (khoảng 70.000 năm trước)

Homo sapiens (người tinh khôn) bắt đầu phát triển ngôn ngữ phức tạp và khả năng tư duy trừu tượng.

Con người có thể cùng tin tưởng và chia sẻ những câu chuyện thần thoại hay những điều vô hình mà mắt thường không nhìn thấy.

Nhờ đó, người ta cho rằng ngay cả những người xa lạ cũng có thể hợp tác với nhau thành những cộng đồng lớn.

Quan điểm này trở nên nổi tiếng nhờ cuốn sách Sapiens: Lược sử loài người của Yuval Noah Harari.

2. Cách mạng Nông nghiệp (khoảng 10.000 năm trước 〜)

Con người chuyển từ cuộc sống săn bắt, hái lượm sang trồng trọt và chăn nuôi.
Họ bắt đầu định cư tại một nơi, dân số tăng lên và có thể tích trữ lượng lương thực dư thừa.

Chính những nguồn dự trữ ấy đã đặt nền móng cho sự phân chia tầng lớp, bất bình đẳng và sự hình thành các quốc gia.

3. Sự ra đời của đô thị và chữ viết (khoảng năm 3500–3000 trước Công nguyên)

Các thành bang bắt đầu xuất hiện ở Lưỡng Hà và Ai Cập.

Chữ viết được phát minh để ghi chép thuế má và các giao dịch.

Hệ thống hành chính, luật pháp và việc ghi chép lịch sử cũng bắt đầu từ đây.

Nghe nói những dòng chữ đầu tiên của nhân loại không phải thơ ca, mà lại là sổ sách kế toán. 😢

4. Cách mạng Khoa học (thế kỷ 16–17)

Copernicus, Galileo, Newton và nhiều nhà khoa học khác đã xây dựng phương pháp giải thích thế giới thông qua quan sát, thí nghiệm và toán học.

Đó là tinh thần “thừa nhận những điều mình chưa biết, rồi tìm cách khám phá”.
Chính tư duy ấy đã trở thành động lực thúc đẩy những tiến bộ công nghệ sau này.

Khi nhìn lại những cuộc đại cách mạng này, bạn sẽ nhận ra rằng phần lớn đều gắn liền với sự thay đổi trong cách con người xử lý “thông tin”.

Chia sẻ bằng ngôn ngữ, ghi lại bằng chữ viết, rồi kiểm chứng bằng khoa học.

Và sau tất cả những bước tiến ấy, Cách mạng Công nghiệp đã xuất hiện.

Khởi đầu của Cách mạng Công nghiệp

Câu chuyện bắt đầu từ khoảng 250 năm trước.

Vào khoảng năm 1760, Cách mạng Công nghiệp khởi đầu tại Anh.

Động cơ hơi nước bắt đầu vận hành, máy móc dần thay thế sức lao động của con người và ngựa.

Tốc độ dệt vải tăng lên gấp nhiều lần, còn đường sắt giúp vận chuyển con người và hàng hóa đi những quãng đường xa hơn.

Thực ra, động cơ hơi nước đã xuất hiện từ trước Cách mạng Công nghiệp.

Năm 1712, Thomas Newcomen, một người Anh, đã chế tạo động cơ hơi nước để bơm nước tích tụ trong các mỏ than.

Tuy nhiên, loại động cơ này tiêu tốn rất nhiều than mà công suất lại khá yếu.

Người cải tiến đáng kể công nghệ ấy chính là James Watt, một kỹ sư người Scotland.

Năm 1769, ông được cấp bằng sáng chế cho cơ chế giảm thất thoát nhiệt, giúp động cơ tạo ra công suất lớn hơn nhưng sử dụng ít nhiên liệu hơn.

Sau đó, ông hợp tác với doanh nhân Matthew Boulton để sản xuất động cơ trên quy mô lớn. Đến những năm 1780, động cơ đã có thể tạo ra chuyển động quay để vận hành bánh xe.

Nhờ vậy, động cơ hơi nước không còn chỉ dùng để bơm nước mà còn trở thành nguồn năng lượng vận hành máy móc trong các nhà máy.

Đơn vị “watt” trong bóng đèn “60 watt” ngày nay cũng được đặt theo tên của ông.

Người ta cho rằng những biến đổi lớn của Cách mạng Công nghiệp tại Anh đã dần ổn định vào khoảng năm 1840.

Tính từ lúc bắt đầu đến khi ổn định, mất khoảng 80 năm.

Từ đó, Cách mạng Công nghiệp tiếp tục lan rộng sang châu Âu, Mỹ và Nhật Bản thời Minh Trị.

Phải đến khoảng đầu thế kỷ 20, nhà máy và đường sắt mới trở thành những thứ quen thuộc trên khắp thế giới.

Nếu tính từ thời điểm khởi đầu, phải mất khoảng 150 năm để thế giới tiếp nhận và dần thích nghi với những thay đổi này.

Theo tôi, điều Cách mạng Công nghiệp làm thay đổi chính là “khả năng sản xuất hàng hóa” và “khả năng vận chuyển hàng hóa”.

Từ đó, cách làm việc, nơi sinh sống và thậm chí cả cấu trúc gia đình cũng thay đổi.

Những người từng làm ruộng ở làng quê bắt đầu chuyển đến làm việc trong các nhà máy ở thành phố.

Thói quen tập trung làm việc theo giờ giấc cố định, điều mà ngày nay chúng ta xem là hiển nhiên, cũng trở nên phổ biến từ thời kỳ này.

Và giờ đây, một làn sóng thay đổi lớn tiếp theo đang diễn ra.

Đó chính là Cách mạng Kỹ thuật số.

Máy tính, Internet, điện thoại thông minh và giờ là AI.

Lần này, thứ đang thay đổi là “khả năng tạo ra thông tin” và “khả năng truyền tải thông tin”.

Mới chỉ khoảng 30 năm kể từ khi Internet trở nên phổ biến.

Nếu lấy Cách mạng Công nghiệp làm thước đo, có lẽ chúng ta vẫn chỉ đang ở nửa đầu của cuộc cách mạng này.

Ba mươi năm trước, muốn trò chuyện với gia đình ở nước ngoài, bạn phải trả tiền cho những cuộc gọi quốc tế đắt đỏ.

Còn bây giờ, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh là bạn có thể vừa nhìn thấy mặt nhau vừa trò chuyện gần như miễn phí.

Chắc hẳn có rất nhiều người vẫn gọi video cho gia đình ở quê nhà mỗi ngày, đúng không?

Một thế hệ lớn lên trong thế giới mà những công nghệ này đã tồn tại sẵn từ khi họ chào đời cũng đang dần trưởng thành.

Có lẽ ngay cả khái niệm “Digital Native” (thế hệ bản địa kỹ thuật số) cũng bắt đầu trở nên lỗi thời rồi.

Từ thợ cắt tóc đến chàng trai mỏ than, ai cũng có thể trở thành nhân vật chính

Cách mạng Công nghiệp đã khiến rất nhiều người mất việc.

Nhiều thợ dệt thủ công bị máy móc thay thế, khiến thu nhập của họ sụt giảm nghiêm trọng.

Khoảng 50 năm sau khi Cách mạng Công nghiệp bắt đầu, từ năm 1811 đến 1816, những người thợ phẫn nộ đã đi phá hủy máy móc trong các nhà máy ở miền Trung và miền Bắc nước Anh, như Nottinghamshire, Yorkshire và Lancashire.

Đây chính là “Phong trào Luddite”.

Tôi nghĩ sự tức giận của họ hoàn toàn có lý do.

Nhưng máy móc vẫn không dừng lại.

Chính phủ đã phản ứng rất cứng rắn.

Năm 1812, một đạo luật được ban hành, quy định hành vi phá hoại máy móc có thể bị xử tử.

Nhà thơ Byron đã lên tiếng phản đối tại Quốc hội, nhưng cũng không thể thay đổi tình hình.

Tại Lancashire, 8 người bị kết án tử hình và 13 người bị đày sang Úc.

Quân đội cũng được điều động, và phong trào dần bị đàn áp bằng vũ lực.

Thế nhưng, trong chính làn sóng thay đổi ấy, cũng có những người đã xoay chuyển hoàn toàn cuộc đời mình.

Lần này, tôi muốn giới thiệu ba nhân vật tiêu biểu.

Tôi tin rằng câu chuyện của họ sẽ mang đến những bài học giá trị cho mỗi chúng ta, dù mỗi người có xuất thân và hoàn cảnh sống khác nhau.

George Stephenson (sinh năm 1781, người Anh, quê ở vùng Đông Bắc nước Anh)

Thời kỳ hoạt động nổi bật: Những năm 1810–1840 (khoảng 50–80 năm sau khi Cách mạng Công nghiệp bắt đầu).

Ông sinh ra trong một gia đình lao động tại mỏ than và không có điều kiện đến trường.

Đến năm 18 tuổi, ông vẫn chưa biết đọc, biết viết. Sau đó, ông tự bỏ tiền đi học vào buổi tối.

Ông làm thêm nghề đóng giày, sửa đồng hồ để trang trải cuộc sống, đồng thời không ngừng mày mò máy móc trong mỏ than.

Bước ngoặt đến vào năm ông khoảng 30 tuổi.

Nhờ sửa thành công chiếc máy bơm hỏng ở mỏ than, tài năng của ông đã được các quản lý công nhận và đánh giá cao.

Ông được giao phụ trách toàn bộ máy móc trong mỏ, với mức lương 100 bảng Anh mỗi năm.

Sau đó, ông chế tạo một loại đèn an toàn dùng trong mỏ than và được các doanh nhân địa phương tặng thưởng 1.000 bảng Anh.

Bằng 10 năm tiền lương cơ mà. Thật đáng kinh ngạc phải không?

Từ đó, ông tiếp tục chế tạo đầu máy hơi nước và ghi tên mình vào lịch sử với tư cách là một kỹ sư đường sắt.

Khổ đường ray được sử dụng phổ biến tại nhiều nơi trên thế giới ngày nay cũng bắt nguồn từ kích thước đường ray mà ông từng sử dụng.

Richard Arkwright (sinh năm 1732, người Anh, quê ở vùng Tây Bắc nước Anh)

Thời kỳ hoạt động nổi bật: Cuối những năm 1760–1790 (khoảng 10–30 năm sau khi Cách mạng Công nghiệp bắt đầu).

Ban đầu, ông chỉ là một thợ cắt tóc kiêm thợ làm tóc giả.

Người đương thời từng mô tả ông là “một người đàn ông nghèo khổ với vỏn vẹn 5 bảng Anh trong tay".

Thế nhưng, chính người đàn ông ấy đã đưa máy kéo sợi chạy bằng sức nước vào sản xuất và xây dựng mô hình “nhà máy”, nơi nhiều người tập trung làm việc theo giờ giấc cố định.

Cuối cùng, ông còn được phong tước hiệu Hiệp sĩ.

Tuy nhiên, trong các nhà máy đó, rất nhiều trẻ em đã phải lao động.

Mặt tối đằng sau sự thành công ấy cũng là điều chúng ta rất nên nhìn nhận một cách thẳng thắn.

Josiah Wedgwood (sinh năm 1730, người Anh, quê ở vùng Trung nước Anh)

Thời kỳ hoạt động nổi bật: Những năm 1760–1790 (gần như cùng thời điểm Cách mạng Công nghiệp bắt đầu. Ông mở xưởng riêng vào năm 1759).

Ông sinh ra trong một gia đình làm gốm. Năm 9 tuổi, cha qua đời và ông bắt đầu làm việc cùng anh trai.

Khoản thừa kế mà cha từng hứa để lại cho ông là 20 bảng Anh. Thế nhưng cuối cùng, ông chẳng nhận được đồng nào.

Di chứng của bệnh đậu mùa khiến chân ông bị yếu, không thể tiếp tục làm những công việc nặng nhọc như vận hành bàn xoay gốm.

Vì vậy, ông dồn toàn bộ tâm sức vào nghiên cứu phương pháp sản xuất và tìm cách bán hàng hiệu quả hơn.

Ông liên tục thử nghiệm để tạo ra những sản phẩm có chất lượng đồng đều.

Danh mục sản phẩm, chính sách bảo đảm hoàn trả hàng, miễn phí vận chuyển.

Ngay từ thế kỷ 18, ông đã áp dụng những cách bán hàng chẳng khác gì thương mại điện tử ngày nay. Đúng là một đẳng cấp khác hẳn!

Và tất nhiên, điều khiến chúng ta tò mò nhất vẫn là: Sau bao nhiêu nỗ lực, rốt cuộc họ đã kiếm được bao nhiêu tiền?

Hầu như không còn hồ sơ ghi chép thu nhập hằng năm của họ vào thời đó.

Vì vậy, tôi thử so sánh tài sản của họ vào thời điểm qua đời nhé.

Richard Arkwright (sinh năm 1732, mất năm 1792, hưởng thọ 59 tuổi)

Xuất phát điểm: Một thợ cắt tóc được cho là chỉ có tổng tài sản 5 bảng Anh.

Tài sản khi qua đời: Khoảng 500.000 bảng Anh.

Quy đổi theo giá trị hiện nay: Từ 200–300 triệu bảng Anh trở lên (khoảng 270–400 triệu USD trở lên).

Josiah Wedgwood (sinh năm 1730, mất năm 1795, hưởng thọ 64 tuổi)

Xuất phát điểm: Khoản thừa kế 20 bảng Anh mà ông chưa từng nhận được.

Tài sản khi qua đời: Khoảng 500.000–600.000 bảng Anh.

Quy đổi theo giá trị hiện nay: Hơn 200 triệu bảng Anh (khoảng 270 triệu USD trở lên).

George Stephenson (sinh năm 1781, mất năm 1848, hưởng thọ 67 tuổi)

Xuất phát điểm: Một chàng trai làm việc ở mỏ than, đến năm 18 tuổi vẫn chưa biết đọc, biết viết. Khoảng 30 tuổi, ông được trọng dụng với mức lương 100 bảng Anh mỗi năm.

Tài sản khi qua đời: Không có số liệu chính xác. Ông gây dựng được tài sản từ ngành đường sắt và khai thác than, sau đó mua đất đai cùng một dinh thự lớn.

Quy đổi theo giá trị hiện nay: Không có số liệu.

Giá trị quy đổi sang tiền hiện nay có thể chênh lệch rất lớn tùy theo phương pháp tính.

Ở đây, tôi lấy các mức giá trị quy đổi bằng bảng Anh được nêu trong tài liệu, rồi chuyển sang USD theo tỷ giá 1 bảng Anh ≈ 1,35 USD (đầu tháng 11/2026). Đây chỉ là con số tham khảo.

Nhưng dù sao đi nữa, thật khó tin khi những người khởi đầu chỉ với 5 hay 20 bảng Anh lại có thể sở hữu khối tài sản tương đương hàng trăm triệu USD ngày nay.

Thật sự quá choáng ngợp!

Nhìn Cách mạng Công nghiệp qua tốc độ tăng trưởng kinh tế

Hãy thử nhìn vào những con số để thấy Cách mạng Công nghiệp thực sự có sức ảnh hưởng lớn đến mức nào nhé.

Tại Anh, trong khoảng 400 năm từ năm 1250 đến năm 1650, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đầu người chỉ vào khoảng 0,07% mỗi năm.

Gần như bằng không.

Nhưng sau Cách mạng Công nghiệp, đến khoảng năm 1850, con số này đã tăng lên khoảng 1% mỗi năm.

Tức là tốc độ tăng trưởng đã tăng khoảng 14 lần.

Từ đó, nền kinh tế toàn cầu tiếp tục phát triển. Trong 200 năm từ 1820 đến 2020, thu nhập bình quân trên thế giới đã tăng khoảng 13 lần.

Tương đương mức tăng trưởng khoảng 1.200%.

Vậy còn hiện tại thì sao?

・・・・・ Mời bạn đón đọc phần tiếp theo tại không gian dành riêng cho thành viên 🔐💼 Góc Thảo Luận Về Việc Làm & Công Việc 🗾 nhé! 🙏

#📝 Ghi Chép Từ Thực Tế Công Việc #2: Nhìn Lại Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp 🚂

Nguồn tham khảo

※ Vui lòng dịch sang ngôn ngữ phù hợp theo nhu cầu của bạn nếu cần.